Mało kto wie,  że niepozorny rezerwat Góry Pieprzowe jest pozostałością najstaszych gór powstałych na terenie Polski. Pasmo Gór Sandomierskich (nazwa po raz pierwszy użyta przez wybitnego geologa prof. Samsonowicza) powstało 500 mln lat temu 200 mln lat wcześniej od najstarszych pasm Gór Świętokrzyskich (dla porównania Tatry mają ok 70 mln lat). 

Góry Pieprzowe zbudowane są z tzw. łupków kambryjskich, bardzo kruchych skał, które układają się równolegle niczym kartki w książce. 500 mln lat temu na tym terenie było chłodne morze. To właśnie z jego osadów powstały omawiane skały. W środkowym kambrze dochodzi do silnych procesów górotwórczych i wypiętrzenia się skał. Do podobnych procesów w tym czasie doszło na terenie Sudetów. 

Powstały łańcuch górski, nazwany przez Samsonowicza Górami Sandomierskimi, swoją wysokością sięgał najwyższym szczytom dzisiejszych Karpat. Przez kolejne miliony lat w wyniku procesów wietrzenia i erozji góry znacznie się obniżyły. Dziś pozostałości dawnych Gór Sandomierskich przykryte są grubą warstą lessu. Na powierzchni możemy oglądać je właśnie w Górach Pieprzowych oraz w jednym miejscu w okolicach Klimontowa.

Tak w bardzo telegraficznym skrócie  przedstawia się geologiczna historia Pieprzówek. Będąc zatem w Górach Pieprzowych będziecie w jednych z najstarszych "gór" Polski. 

Kontynuując temat przyrody Gór Pieprzowych chciałbym napisać kilka zdań o niezwykle ciekawej roślinie, która poprzez skrajnie trudne warunki tutaj panujące, zamiast dużego drzewa rośnie jako niska krzewinka. Grusza pospolita bo o niej mowa jest bez wątpnienia jedną z "większych" ciekawostek florystycznych tego rezerwatu. 

Wszystkim nam grusza pospolita kojarzy się z dużym drzewem rosnącym na miedzach, z któego możemy zbierać niezwykle soczyste małe owoce. W Górach Pieprzowych na zboczach zbudowanych z łupków kambryjskich rośnie ten sam gatunek gruszy, lecz fenotypowo (pod względem wyglądu zewnętrznego) zupełnie różni sie od typowej formy tego gatunku. Na suchych stronych zboczach, gdzie panuje bardzo duża ekspozycja słoneczna i niewielka ilość wody dorastaja one maksymalnie do kilkudziesięciu centymetrów, a czasem po prostu "płożą" się po ziemi. Na załączonym zdjęciu widać jak małe sa listki tych roślin w porównaniu do zwykłego klucza. 

Trudno mi powiedzieć czy cecha ta jest już utrwalona genetycznie - nikt jak do tej pory nie prowadził żadnych badań na ten temat. Niemniej jednak zwiedzajać Góry Pieprzowe warto zainteresować się tymi roślinami, gdyż stanowią one prawdziwą ciekawostkę przyrodniczą. 

W jednym z kolejnych artykułów nt. Pieprzówek napisze kilka słów o najbardziej charakterystycznej chyba dla Gór Pieprzowych formacji roślinnej, a mianowicie o murawach ostnicowych, które stanowią unikatowe w skali kraju zbiorowiska roślinne.

Jak już wspominałem - Kichary są prawdziwą perełką regionu, mają ogromny potencjał turystyczny, trzeba go tylko dostrzec i dobrze wykorzystać.

Jeśli bawilibyśmy się w skojarzenia to na hasło Sasanka 90% osób odpowie Tatry. Jest to oczywiście prawa, bo ta najważniejsza i najrzadsza Sasanka Alpejska rośnie właśnie w górach. Poza nią jednak w Polsce rośnie jeszcze 6 gatunków sasanki w tym Sasanka Łąkowa występująca w stanie dzikim również w okolicach Sandomierza.

O jej istnieniu wiedziałem od dawna, lecz dopiero w tym roku udało mi się odnaleźć jej stanowisko w stanie dzikim. Natrafiłem na nią zupełnym przypadkiem podczas krótkiego wypadu do miejscowości Kichary Nowe(k.Dwikóz). Małe skupisko rośnie sobie na łące nad dużym odsłonięciem skalnym przy drodze prowadzącej z Dwikóz do Kichar (nie będe pisał szczegółowo na któym kilometrze, gdyż mogą się znaleźć pseudoprzyrodnicy żądni zerwania ich do kolekcji). Kwitnie wprawdziwe wiosną, ale również teraz na przełomie maja i czerwca nie trudno jej nie poznać po charakterystycznym dla sasanki owocostanie (puszysta kulka).

Sasanka łąkowa objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. W Polskiej Czerwonej Księdze umieszczona jest w grupie roślin narażonych na wyginięcie (V). Źródłem zagrożenia dla tej rośliny jest zarastanie muraw na których występuje przez drzewa i krzewy oraz wyższe trawy. W ostatnim czasie jednak zauważa się zwiększanie jej zasięgu występowania.

ps. Kichary mają kilka walorów, dzięki którym miejscowość może stać się ważnym miejscem na sandomierskiej mapie turystycznej...ale o tym w jednym z kolejnych wpisów.

Charakterystyczny owocostan Sasanki łąkowej

Odsłonięcie geologiczne, na szczycie którego rośnie skupisko Sasanki łąkowej

Najbardziej charakterystyczną formacją roślinną Gór Pieprzowych są obok muraw kserotermicznych są zbiorowiska róż, rosnące tu w liczbie kilku tysięcy krzewów. Przez wielu botaników Góry Pieprzowe nazywane są Górami Różanymi.

Góry Pieprzowe to 18 ha rezerwat roślinności kserotermicznej lezący ok 2 km od centrum Sandomierza. Ze względu na budowę geologiczną i szatę roślinną jest on unikatem na skalę europejską.

Spośród 18 gatunków dziko rosnących w Polsce róż, 12 występuję na terenie "Pieprzówek". Wiele gatunków, ze względu na łatwe krzyżowanie przez lata stworzyło dziesiątki mieszańców. R. kostrakiewiczii jest endemitem - jedynym jej siedliskiem są właśnie Góry Pieprzowe.

ps. Na temat szaty roślinnej pisałem pracę inżynierską, więc zapewne nie raz poruszę jeszcze ten temat. Narazie nie będę nikogo zanudzał - zachęcam jednak do odwiedzania bloga, który za kilka dni będzie samodzielną stroną www, na której będzie dużo miejsca dla tego wyjątkowego rezerwatu.